تبلیغات

گاهی درخت بی ثمر انجیر می بندد



نگاهی کلی به استان سیستان وبلوچستان4
چشمه‌های استان سیستان و بلوچستان
  قسمت جنوبی استان (مکران) یکی از مناطق در حال فرونشینی تدریجی است. بر همین اساس پوسته اقیانوس هند با شیب بسیار تندی در زیر این منطقه به داخل زمین فرو می‌رود که یکی از علت‌های به وجود آمدن گِل‌افشان‌ها و چشمه‌های آب معدنی فراوان در این منطقه است.

چشمه آب معدنی موسی: این چشمه در روستای تمین بالا واقع شده و تنها منبع تأمین آب روستا می‌باشد. این چشمه زیبا از درون صخره‌ای عظیم جوشیده و چشم‌انداز زیبایی را به وجود آورده است. از خصوصیات بارز این چشمه دارا بودن املاح معدنی مفید و درجه حرارت آن می‌باشد که در زمستان گرم و در تابستان خنک می‌باشد. روستای تمین در 65 کیلومتری جنوب غربی شهر میرجاوه و در جهت شمال قله تفتان قرار دارد. آب و هوای این روستا در تابستان‌ها خنک و در زمستان‌ها سرد و منطقه‌ای بسیار زیبا و شگفت‌انگیز است.

چشمه آبگرم بزمان: این چشمه در 100 کیلومتری شمال ایرانشهر قرار دارد. محل خروج آب این چشمه در خاکسترهای آتشفشانی دوران سوم زمین‌شناسی با حرارت 36 درجه سانتی‌گراد در ارتفاع 920 متر از سطح دریا قرار دارد. آب زلال چشمه بزمان فاقد رنگ و بو بوده و خروجی آن در هر ثانیه 5 لیتر است. این چشمه به صورت حوضچه ساخته شده و اهالی شهر بزمان از آب آن برای شفای دردها و شستشو بهره می‌گیرند.

چشمه آبگرم مکسان: این چشمه در 110 کیلومتری شمال غرب ایرانشهر و 35 کیلومتری جنوب شهر بزمان در مسیر جاده بزمان- دلگان در ارتفاع 680 متری از سطح دریا واقع شده است. مظهر (محل خروج آب) این چشمه در امتداد گسل تشکیلات گرانیتی دوران نخست زمین‌شناسی در دامنه جنوبی امتداد رشته کوه بارز از زمین خارج می‌شود. میزان حرارت آب چشمه مکسان 46 درجه سانتی‌گراد است و فاقد بو و رنگ بوده و بسیار شفاف است. در هر ثانیه 5 لیتر آب از این چشمه خارج می‌شود. آب این چشمه برای درمان دردهای استخوانی و بیماری‌های پوستی مناسب است و به همین سبب همه ساله افراد زیادی به این منطقه مراجعه می‌نمایند.

چشمه آبگرم تنهک: این چشمه در فاصله 130 کیلومتری شمال غرب ایرانشهر و 55 کیلومتری جنوب شهر بزمان در مسیر جاده دره آهو قرار دارد. این چشمه در ارتفاع 700 متری از سطح دریا واقع شده است و میزان دِبی آن یک لیتر در ثانیه است. آب این چشمه با حرارت 36 درجه سانتی‌گراد و برخورداری از مواد معدنی، دارای خواص درمانی است.

چشمه آب معدنی کتوکان: این چشمه در 5 کیلومتری روستای کتوکان در بخش دامن از توابع ایرانشهر قرار دارد. خاک اطراف این چشمه آهکی است و رنگ آب چشمه کمی متمایل به آبی تیره است. آب این چشمه با دِبی یک لیتر در ثانیه برای درمان برخی از بیماری‌ها مفید است.

چشمه‌های آبگرم هودیان: این چشمه در روستای هودیان در 190 کیلومتری شمال غرب ایرانشهر و 55 کیلومتری شمال شرق دلگان واقع شده است که علاوه بر استفاده عمومی، مصارف کشاورزی دارد.

چشمه آبگرم کنتی: این چشمه در بالای تپه ماهورها در فاصله 160 کیلومتری شمال غرب ایرانشهر و 25 کیلومتری شمال شرقی دلگان در مسیر جاده آسفالته دلگان- هودیان واقع شده است. اهالی منطقه با احداث کانالی سرپوشیده، آب این چشمه را به پایین دست و داخل حوضی هدایت کرده‌اند و از آن برای استحمام و امور کشاورزی استفاده می‌کنند. دبی خروج آب از چشمه کنتی 3 لیتر در ثانیه و میزان حرارت آن 40 درجه سانتی‌گراد است و دارای خواص درمانی بسیار است.

چشمه آبگرم شیرآباد: این چشمه در 15 کیلومتری محور ترانزیتی نیک‌شهر- ایرانشهر در محل دو راهی شرق روستای هریدوک و روستای تنگ سرحه واقع شده است. این محل از طبیعت زیبا و مناظر دیدنی برخوردار است.

چشمه‌های آبگرم و معدنی چانف: این عارضه طبیعی در شهرستان گرمسیری نیک‌شهر در جنوب استان واقع شده است که علاوه بر زیبایی، دارای خاصیت درمانی نیز می‌باشد. این چشمه‌ها به سبب برخورداری از املاح معدنی، خواص طبی و درمان برخی بیماری‌ها، همواره پذیرای گردشگران بسیاری است. این چشمه‌ها در 25 کیلومتری مرکز دهستان چانف در منطقه آهوران از توابع بخش لاشار و در میان کوه‌های آن قرار گرفته است. بر اساس تحقیقات انجام شده، در بین چشمه‌های موجود در شهرستان نیک‌شهر، چشمه آب معدنی چانف به دلیل تأثیر آن در دفع سنگ کلیه، بیشترین آمار جذب گردشگران منطقه را به خود اختصاص داده است. همچنین آب و هوای مساعد منطقه آهوران، باعث رویش گیاهان دارویی و نادر در اطراف چشمه‌ها و کوه‌ها شده است.

در نواحی غربی استان سیستان و بلوچستان نیز چشمه‌های آبگرم وجود دارد اما به دلیل نبود راه دسترسی مناسب، اغلب مورد استفاده افراد بومی منطقه قرار می‌گیرد و کمتر مورد اقبال گردشگران است.

  ویژگی‌های اقلیمی استان سیستان و بلوچستان    

منطقه سیستان و بلوچستان با توجه به موقعیت جغرافیایی، از یک طرف تحت تأثیر جریان‌های جوی متعدد مانند جریان بادی شبه قاره هند و به تبع آن باران‌های موسمی اقیانوس هند است و از طرف دیگر تحت تأثیر فشار زیاد عرض‌های متوسط قرار دارد که گرمای شدید مهم‌ترین پدیده مشهود اقلیمی آن است. در وضعیت هواشناسی این منطقه بادهای شدید موسمی، طوفان شن، رگبارهای سیل‌آسا، رطوبت زیاد و مه صبحگاهی پدیده‌های قابل توجه می‌باشند. این استان دو فصل متمایز تابستان‌ گرم و طولانی و زمستان‌ کوتاه دارد. زمستان با درجه حرارت معتدل و خنک در ماه‌های آذر، دی و بهمن و تابستان گرم در بقیه ماه‌های سال تداوم دارد.

بارندگی در استان عمدتاً در ماه‌های زمستان صورت می‌گیرد و میزان متوسط سالیانه آن حدود 70 میلی‌متر و بسیار نامنظم است. بیشترین نزولات جوی در شهرستان‌های خاش و زاهدان و کمترین مقدار در شهرستان زابل روی می‌دهد. میزان متوسط رطوبت نسبی در سواحل دریای عمان، حدود 70 تا 80 درصد در دی ماه است که در تابستان کاهش می‌یابد. در نواحی ساحلی دریای عمان به علت رطوبت ناشی از مجاورت با دریا، آب و هوای گرم با رطوبت بیشتری همراه است.

میانگین دمای سالانه استان سیستان و بلوچستان از 22 الی 37 درجه سانتی‌گراد در نوسان است. در تمام شهرهای استان حداکثر دمای سالانه، بیش از 40 درجه سانتی‌گراد گزارش شده است. میانگین حداقل دمای سردترین ماه سال بین حدود 12 تا 13 درجه سانتی‌گراد متغیر است. سردترین شهر استان، زاهدان و گرم‌ترین شهر آن ایرانشهر است و حداقل دما به ندرت به صفر درجه سانتی‌گراد می‌رسد.

به طور کلی می‌توان گفت استان سیستان و بلوچستان از اقلیم بیابانی و نیمه بیابانی برخوردار می‌باشد .

  بادهای استان سیستان و بلوچستان   

منطقه سیستان در مسیر فعل و انفعالات جوی میان کانون‌های نسبی پرفشار در شمال شرق کشور و کانون‌های نسبی کم فشار در جنوب شرق قرار گرفته و وزش بادهای آن به شدت متأثر از این فعل و انفعالات است. این امر موجب می‌شود که این دشت از نظر جریان‌های هوا در منطقه‌ای فعال قرار داشته باشد.

بادهای صد و بیست روزه سیستان: بادهای 120 روزه سیستان از 20 اردیبهشت تا پایان شهریور به مدت 120 تا 130 روز می‌وزند و گاهی حتی تا 170 روز نیز به طول می‌انجامد. حداکثر سرعت باد در تیرماه 100 کیلومتر در ساعت است که در بعضی منابع برای حداکثر سرعت این باد ارقام بالاتری نیز ذکر شده است. متوسط سرعت باد در ماه‌های تابستان در حدود 26 کیلومتر در ساعت و در ماه‌های زمستان 13 کیلومتر در ساعت برآورد شده است. در مورد نحوه تشکیل این باد نظرات مختلی ابراز شده است اما به زبان ساده می‌توان گفت علت آن جابجایی هوای گرم دشت سیستان با هوای سرد عرض‌های شمالی است. ایجاد یک سیستم کم فشار در ماه‌های تابستان بر روی کویر ریگستان و حرکت به سمت بالا به منظور تعادل با هوای خشک استپ‌های مرتفع آسیای مرکزی، موجب حرکت توده‌ هوای خشک از سمت شمال و شمال غرب به سمت جنوب و جنوب شرق می‌شود و به خاطر تداوم وزش، به باد 120 روزه معروف است. به گزارش اداره کل هواشناسی استان سیستان و بلوچستان، این باد متأثر از بادهای موسمی هند می‌باشد بدین صورت که در شمال افغانستان بر اثر استقرار یک سامانه پرفشار که رطوبت خود را در اثر باران‌های سنگین از دست داده و همزمان با آن یک سیستم کم‌فشار فصلی از نوع حرارتی در دشت زابل به وجود می‌آید که به علت اختلاف فشار هوا بین کوهستان‌های افغانستان و دشت سیستان این باد تشکیل می‌شود.

این باد دارای جهت شمالی یا شمال غربی می‌باشد و وزش آن در منطقه می‌تواند از نظر تولید برق برای این استان موهبتی بزرگ قلمداد شود ولی در حال حاضر جنبه‌های مخرب این باد بیش از مواهب آن است. وزش این باد و دوام طولانی آن در منطقه سبب پراکنده شدن گرد و غبار در هوا می‌شود و به این ترتیب زندگی مردم این منطقه را مختل نموده و آسایش را از آنان سلب می‌کند.

 

باد هفتم (باد سیاه یا باد گاوکش): این باد از بادهای زمستانی است و سرمای شدید و خشک به همراه دارد و سبب سرمازدگی شکوفه‌های درختان می‌گردد و به اصطلاح آن‌ها را سیاه می‌کند و به همین رو سیاه باد خوانده شده است. وزش آن در زمستان گاهی تا هفت روز به طول می‌انجامد از این رو به آن باد هفتم نیز می‌گویند. نام دیگر این باد گاوکش است زیرا به دلیل سرمای بسیار، هنگام وزش آن، سطح دریاچه هامون و نیزارها یخ می‌بندد و در اثر آن چهارپایان به ویژه گاوها که در نیزارها به چرا مشغولند و شب هنگام بایستی شناکنان از میان آن بگذرند، هلاک می‌شوند.

باد قوس: این باد در آذر ماه می‌وزد و سبب بارندگی مختصر در منطقه می‌شود.

باد پلپلاسی (باد پرستو): این باد از اواسط اسفند شروع شده و وزش آن نشانه آغاز فصل بهار است.

باد قبله (باختر): این باد در فصول مختلف سال از سمت غرب استان می‌وزد.

باد لوار: این باد ادامه بادهای موسمی اقیانوس هند است که منطقه سیستان را دربر گرفته و با جهت شمال شرقی- جنوب غربی می‌وزد. در تابستان‌ها مرکز فشار کمی در حدود 755 میلی‌متر، در مرکز آسیا تا سیبری ایجاد می‌گردد که از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و شرق آسیا، هندوستان، خاورمیانه، شرق ایران به ویژه سیستان و ... را دربر می‌گیرد. در همین حال در اقیانوس هند مرکز فشار زیاد تا 765 میلی‌متر قرار دارد که انگیزه ایجاد جریان‌هایی از سوی اقیانوس هند به سوی آسیا گردیده و بادهای موسمی را به وجود می‌آورد. افزون بر آن، تابستان‌ها دو مرکز فشار در اقیانوس اطلس وجود دارد یکی با درجه فشار 757 میلی‌متر در نزدیکی ایسلند و گروئلند و دیگری با 765 میلی‌متر فشار در حدود جزیره‌های آزور که نسبت به اولی دارای اهمیت بیشتری است. بخشی از جریانی که در این منطقه پدید می‌آید به سوی خاور ادامه یافته و بر فراز دریای مازندران در راستای کوه‌های مرزی ایران و ترکمنستان به سوی سرخس متوجه می‌شود که به باد چهچهه معروف است. این باد از شمال خراسان به سوی گناباد و قائن می‌وزد که فرح باد یا باد غیس نامیده می‌شود سپس به سوی سیستان جریان یافته به باد لوار معروف می‌گردد و از آن جا به سوی زاهدان متوجه شده و باد ناشی نامیده می‌شود.

  پوشش گیاهی استان سیستان و بلوچستان    این استان به دلیل همجواری با دریای عمان از یک طرف و کویر لوت از طرف دیگر، از لحاظ پوشش گیاهی دارای دو نوع پوشش بلوچی و ایران- تورانی است بنابراین از ترکیب پوشش گیاهی متنوع و به تبع آن فون غنی برخوردار است. به طور کلی پوشش گیاهی این استان به علت کمی بارندگی، فرسایش خاک، سیلاب و مصرف بی‌رویه، اغلب پراکنده و به صورت لکه‌ای است حتی در بعضی نقاط استان حداقل شرایط گیاهان بیابانی و کویری نیز وجود ندارد اما با این حال در پوشش گیاهی این سرزمین تنوع گیاهی مشاهده می‌شود. در این استان گیاهانی می‌رویند که در سایر نقاط ایران یافت نمی‌شود از جمله کائوچو، انبه و انجیر هندی.

در کنار مسیل‌ها، رودها و دامنه ارتفاعات به علت وجود رطوبت بیشتر و درجه حرارت کمتر، جنگل‌ها و گیاهان طبیعی متنوع و متراکم‌تری می‌روید. مهم‌ترین نباتات استان درختان بنه، بادام کوهی، خنجک، پسته وحشی، بید، پده، گز، تاغ، قیچ، انجیر وحشی، انگور وحشی و در نواحی ساحلی درختان کنار، کهور، بیدار، استبرق، شیشم، لول، کوت، کلیر، انجیر هندی، تمرهندی و دارتیجک می‌باشند.

جنگل‌های استان سیستان و بلوچستان حدود یک میلیون هکتار (5/35 درصد) از کل مساحت استان را شامل می‌شوند که بیش از 60 درصد آن‌ها جزو جنگل‌های تنک و نیمه متراکم هستند. این جنگل‌ها در دو رویشگاه خلیج- عمانی شامل شهرستان‌های چابهار، ایرانشهر و نیک‌شهر و رویشگاه ایران- تورانی که از نظر مساحت سطح بیشتری را به خود اختصاص داده است، پراکنده شده‌اند. از دیگر استعدادها و نعمت‌های خدادادی این استان جنگل‌های مانگرو یا حرا است که با وسعت 300 هکتار، در خلیج گواتر در شرق چابهار و مرز پاکستان قرار گرفته است.

جنگل‌های مانگرو که با نام علمی «اوسینا مارینا» شناخته می‌شود با سایر اکوسیستم‌های جنگلی تفاوت اساسی دارند. این جنگل‌ها نه به خشکی تعلق دارند نه به دریا بلکه مشترک بین آب و خشکی هستند. جنگل‌های مانگرو به درختان و درختچه‌هایی اطلاق می‌شود که در سواحل دریاها و اقیانوس‌ها قرار دارند و در آب‌های مناطق استوایی و نیمه استوایی اجتماعاتی را شامل می‌شوند که پراکندگی آن‌ها محدود به مناطق جزر و مدی می‌شود. مانگرو واژه‌ای از هند غربی و مشتق شده از لغت پرتغالی Mango به معنای انبه و لغت انگلیسی Rove به معنای بیشه است. جنگل‌های مانگروی ایران، جنگل‌های یکدست هستند که از گونه حرا تشکیل شده‌اند. حرا گیاهی است به شکل درختچه یا درخت با اندازه‌های متفاوت بین 3 تا 6 متر ارتفاع که شاخ و برگ سبز روشنی دارد. اجتماع این درختان پوشش فشرده و انبوهی را در بخش تاج درخت به وجود می‌آورد. تنیدگی شاخه‌ها در یکدیگر به گونه‌ای است که دسترسی به درون آن چندان آسان نیست. ریشه‌های اصلی حرا بسیار کوتاه است ولی ریشه‌های عمودی به طول 20 الی 30 سانتی‌متر از سطح گِل خارج می‌شوند که پنوماتوفر نامیده می‌شوند و عمل تهویه و تنفس گیاه را در شرایط بی‌هوازی انجام می‌دهند. درختان حرا تنه‌های متعدد دارند به طوری که تشخیص تنه اصلی به آسانی میسر نیست. از آنجایی که برگ درختان حرا دائمی هستند، این جنگل‌ها را جنگل‌های همیشه بهار نیز می‌گویند.



منطقه بلوچستان به ویژه شهرستان خاش و بخش ایرندگان، دارای انواع گیاهان دارویی است که بهره‌برداری مطلوب از آن‌ها می‌تواند موجب درآمدزایی و رونق اقتصادی منطقه و اشتغالزایی برای بومیان شود. یکی از گیاهان دارویی این منطقه «پنیر باد» است که از دیرباز بومیان منطقه از آن برای درست کردن پنیر، بهره می‌گرفتند حتی گفته می‌شود این گیاه برای درمان سرطان نیز مفید است. اهالی منطقه پس از خشک شدن بذر یا میوه این گیاه آن را می‌کوبیدند و از پودر آن به سبب برخورداری از خاصیت انعقاد شیر، به عنوان مایه پنیر استفاده می‌کردند. این بوته جزو پوشش گیاهی شهرستان‌های سراوان، ایرانشهر، سرباز، سیب و سوران، زابلی، ایرندگان، کوه بیرک و حوالی زاهدان به ویژه در منطقه اُسکل‌آباد به شمار می‌رود و در دشت و دامنه کوه به وفور می‌روید. این بوته جنگلی در تمام فصول سال سبز است و در اوایل تابستان میوه آن به ثمر می‌رسد و در برخی کتاب‌ها از این گیاه به نام ویتانیا یاد شده است. این گیاه دارای برگ‌های گوشتی و سبز رنگ است که از خاک در برابر طوفان نیز محافظت می‌کند. شاخه‌های این گیاه منشعب و سفید رنگ، برگ‌های آن چرمی، سخت و نیزه‌ای شکل است و میوه‌های کروی و زرد رنگی دارد.

همچنین مرکز تحقیقاتی گیاهان دارویی و زینتی دانشگاه سیستان و بلوچستان برای نخستین بار از سال 1385، گیاه آلوئه ورا را در استان تولید و عرضه نمود. صبر زرد (گونه‌ای از آلوئه ورا) گیاهی علفی و چندساله با برگ‌های ضخیم، گوشتی و دراز با حاشیه تیغ‌دار است. بخش مورد استفاده صبر زرد، شیرابه به دست آمده از برگ‌های گیاه است که امکان دارد به صورت تازه و غلیظ (خمیری) و یا خشک شده با رنگ‌های متفاوت زرد، زرد مایل به سبز باشد. این گیاه در شرایط اقلیمی گرم و مرطوب سازگاری خوبی دارد و از موارد استفاده شیرابه آلوئه ورا می‌توان در کرم‌های مرطوب‌کننده پوست و کرم‌های التیام‌دهنده پوستی و بسیاری از کرم‌های موضعی نام برد. آلوئه ورا به علت داشتن خواص ضد میکروبی در درمان بسیاری از زخم‌ها و جراحت‌ها و سوختگی‌ها، اگزما، تاول، گزیدگی زنبور و نیش حشرات، بریدگی، کوفتگی، آفتاب سوختگی و آکنه مؤثر است.

چای ترش یا چای مکی (Hibiscus Sabdariffa) از خانواده مالواسه (Malvaceae)، گیاهی یک‌ساله، شاخه‌دار است که ارتفاع آن به حدود 64 تا 429 سانتی‌متر می‌رسد و رنگ آن سبز تیره متمایل به قرمز است. برگ‌های این گیاه متناوب، رگبرگ‌ها پنجه‌ای و برگ‌ها دارای 3 تا 7 لوب و حاشیه برگ‌ها دندانه‌ای، بدون کرک است و دمبرگ بلند یا کوتاه دارد. گل‌های آن بزرگ و قرمز متمایل به زرد با مرکز تیره می‌باشد. این گیاه در رویشگاه‌های مختلف خود با نام‌های مختلف خوانده می‌شود. در ایران این گیاه و محصول کاسبرگ آن به نام‌های چای مکی یا چای مکه، چای قرمز و چای ترش شناخته می‌شود. بیش از 300 گونه از این گیاه در سراسر جهان در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر یافت می‌شود اما موطن اصلی آن غرب آفریقا است و امروزه در سطح وسیعی در غرب آفریقا، آسیا (از هند تا مالزی)، استرالیا، اتریش، آمریکای مرکزی و بسیاری از کشورهای گرمسیر کشت می‌شود. این گیاه بومی ایران نمی‌باشد و کشت آن در ایران تنها در سیستان و بلوچستان گزارش شده است. سطح کشت جای مکی در این استان 80 هکتار می‌باشد که در زابل در سال 1379 در پژوهشکده کشاورزی زابل کشت شده است.

در استان سیستان و بلوچستان نمونه‌ای از درختان کهنسال وجود دارند که می‌توانند به عنوان جاذبه گردشگری مورد توجه قرار گیرند از جمله درخت سرو زرین دهپابید با قدمت 1200 سال، در 65 کیلومتری خاش در حاشیه دهپابید در مسیر زاهدان به خاش، درخت سرو زرین سنگان در 45 کیلومتری خاش در روستای سنگان از روستاهای زیبای حاشیه تفتان و صحن مسجد روستا و انجیر معابد در 11 کیلومتری مسیر جاده چابهار- ایرانشهر و 20 کیلومتری جاده ساحلی بریس- گواتر در منطقه کچو شهرستان چابهار.

حدود 11/8 میلیون هکتار (63 درصد) از کل مساحت استان را مراتع به خود اختصاص داده‌اند که شامل بیش از 1200 گونه گیاهی می‌باشد. مراتع حاشیه تفتان، بزمان، هامون جازموریان و هامون سیستان، مرغوب‌ترین مراتع استان را تشکیل می‌دهند.



منبع : mehrestanonline[dot]blogfa[dot]com[slash]post-411[dot]aspx

مهرستان آنلاین نگاهی کلی به , استاد منشاوی مرتل ترین قاری جهان, ورزش کلید تندرستی خواص میوه ها , حقوق جزا وجرم شناسی رشد کیفری , ثار الله تاریخچه کشاورزی در , علی سلحشوری دانلود کتاب طوف , ادبیات متوسطه دوره اول کلیله و ,

تبلیغات


تبلیغات

تبلیغات
مطالب تصادفی

تبلیغات